Rik Maes
Bas Parson 2001
 Bas Parson werkt niet alleen samen met mij aan concepten als de emotie-economie, Bas ís emotie-economie en nog zoveel meer. In zijn eigen termen: avontuurlijk mits adequaat voorbereid, gedreven en recht door zee, denkend zowel in concepten als in uitvoering, inspirerend leiderschap, uitdagend. Ik mag het telkens weer ervaren, als we samen onze horizonten verruimen. Bas' website: www.nieuwecombinaties.nl
Dit korte manifest wil een pleidooi
zijn voor een factor die een permanente en prominente plaats inneemt in
ons economisch denken en handelen, zonder als dusdanig erkend te
worden: de emotie. Zoals we zullen bespreken, neemt de belangstelling
voor de emotionele component van de economie heel sterk toe: niet
alleen wijzen diverse auteurs onder verschillende benamingen op deze
tendens, maar vrij algemeen wordt het exclusieve primaat van de "bounded rationality"?-benadering steeds vaker in twijfel getrokken. Dit
is ons credo: "Laten we de emotionele factor serieus nemen!". De drie subwerelden
Om
dit credo toe te lichten delen we de ervaringswereld op in drie
"subwerelden"?: de fysieke wereld, de informatiewereld en de
emotiewereld. We hebben heel lang impliciet in de eerste subwereld
geleefd: de wereld van de fysieke goederen, waarin de wetten van de
fysica gelden en waar je iets kwijt bent als je het eenmaal hebt
verkocht of weggegeven. Langzaam aan ontdekken we de wetten van de
informatie-subwereld, waar je informatie kunt weggeven of verkopen
zonder haar kwijt te raken. We hebben het soms heel moeilijk met deze
wetmatigheden, maar beschouwen de informatiewereld wel als de kern van
de nieuwe economie. Sommigen gaan hierin heel ver en declameren de
suprematie van de informatiewereld over de fysieke wereld.
In
de zoektocht naar nieuwe bronnen van schaarste (en dus van
onderscheidend vermogen), betreden bedrijven bewust of onbewust steeds
vaker de derde subwereld, de emotiewereld. Dit is de wereld die we
voortdurend buiten het reguliere economische denken hebben gehouden: de
wereld waarin we, parafraserend gesproken, meervoudig terugkrijgen wat
we belangeloos hebben weggegeven maar ook de wereld waarin we uitermate
kwetsbaar zijn.
Ons
credo van zo-even houdt niet in dat de emotie-economie dé economie is,
zoals fanatieke aanhangers van de informatie-economie voor hun concept
wel opeisen. Wel beweren we dat de overdadige aandacht voor de
informatie-economie van zeer tijdelijke aard zal blijken te zijn: de
economie van de (nabije) toekomst zal een weloverwogen combinatie van
fysieke economie, informatie-economie en emotie-economie zijn, waarin
deze laatste aan de basis zal liggen van de nodige inspiratie en
innovatie! Waarom nu?
In
de overvloedseconomie waarin een zeer klein deel van de wereldbevolking
leeft, lijkt het wel alsof schaarste van de traditionele economische
factoren is opgeheven: er is geld in overvloed, het invullen van
elementaire behoeftes is naar de achtergrond verbannen en Internet
representeert een wereld waarin alle informatie in principe gratis is.
Tijd en emoties lijken wel de enige overgebleven schaarstefactoren te
zijn! In termen van de Maslow-pyramide streven we meer en meer naar het
hoogste niveau, zelf-realisatie, wat de grote aandacht voor
entrepreneurship, intrapreneurship en alternatieve organisatievormen
mede verklaart.
De
complexiteit van de samenleving anno 2000 vraagt naar onconventionele
oplossingen: niet voor niets wijst Christensen in "The Innovator's
Dilemma"? op het ontstaan van "disruptive change"? als determinerend
veranderingspatroon. Business Process Redesign, enkele jaren terug nog
dé hype in dit opzicht, blijkt in veel opzichten een fenomeen van de
oude wereld te zijn, waardoor in de eerste plaats het innovatieve
vermogen van de organisatie wordt weggerationaliseerd. Turbulentie
noopt tot continu adaptief vermogen, complexiteit tot het maken van
keuzes op basis van Gestalt-achtig denken en intuïtie.
De
toepassing van ICT versterkt alleen maar deze tendensen. Internet leidt
tot een perfecte(re) markt, waardoor het onderscheidend vermogen in de
fysieke en vooral informatiewereld verdwijnt. Plattere organisaties
worden virtuele "communities"? van emotioneel verbonden personen die
geloven in hetzelfde doel (of leider), "mass individualization"? leidt
tot focussen op kleine, in de emotie-economie identificeerbare business
communities, mobiele telediensten schreeuwen om creatieve toepassingen
met "contents"? die (vooral emotioneel) verder reikt dan de obligate
beurskoersen en weerberichten! ICT, in het niet eens zo verre verleden
vrijwel synoniem voor uniforme verschraling, biedt opeens het
noodzakelijke platform voor uiterst geïndividualiseerde diensten die de
ziel zelf van de consument in het vizier lijken te nemen! Wordt het
niet hoog tijd om dergelijke fenomenen tot expliciete aandachtspunten
in ons economisch denken te verheffen? Gedaanten van de emotie-economie
De
emotie-economie manifesteert zich in verschillende gedaanten en
concepten. Enige tijd leken ze vooral uit het esoterische gedachtengoed
afkomstig te zijn, maar bij nader inzien hebben ze een veel duidelijker
betekenis: ze zijn terug te vinden in de veranderende visie op het
individu, de organisatie, de verschillende rollen van het individu
vis-á-vis de organisatie en de samenleving. Zonder deze bewering hier
verder uit te werken, beperken we ons tot een aantal illustratieve
voorbeelden: - Pine
en Gilmore wijzen in "De Beleveniseconomie"? op belevenissen
("experiences"?) als een volgend stap in het rijtje grondstoffen - producten - diensten; belevenissen zijn emotioneel geladen ervaringen,
die heel sterk individueel bepaald worden.
- Met
de opkomst van Internet en anonieme relaties op afstand, worden we
geconfronteerd met fundamentele vragen over de factor "vertrouwen"?;
ondanks alle technologische en organisatorische voorzieningen
(biometrie, "trusted third parties"?, "Public Key Infrastructures"? etc.
etc.), blijft de emotionele component van het begrip "vertrouwen"? bij
dergelijke relaties voorop staan! Eenzelfde opmerking kan worden
gemaakt met betrekking tot het begrip "identiteit"?, dat met Internet
een virtuele invulling krijgt.
- Op First Monday (een gerespecteerd e-zine over aspecten van de nieuwe economie, adres: http://www.firstmonday.dk)
argumenteren Goldhaber en anderen ten faveure van de aandachtseconomie
("attention economy"?), waarin de emotionele belevenis van tijd een
belangrijke rol speelt. Davenport en Beck hebben een heel boek aan dit
fenomeen gewijd.
- In "De Droommaatschappij"? vestigt Jensen de aandacht op het belang van
onder meer "story telling"? in een maatschappelijke context die volgens
hem met rasse schreden de informatiemaatschappij aan het opvolgen is.
- De
wereld gonst, ook na de ineenstorting van 2001, van bedrijvigheid in de
sfeer van entrepreneurship. Bedrijven die op een alternatieve en
uiterst creatieve wijze invulling geven aan klassieke begrippen als
samenwerking, klantrelatie etc. worden uitvoerig besproken in bladen
als "Fast Company"? en andere; hun interne en externe beeldvorming is
doorspekt met emotioneel beladen begrippen als "passie"?, "teamgeest"?
etc.
- Het belang van merken, gericht op "life style"?-gevoelens en op "customer communities"?, is gigantisch toegenomen. De
emotionele lading van merken is alomtegenwoordig!
- Of
het nu in de top van het bedrijfsleven, de klassieke muziekuitvoering
of het voetbal is: het belang van emotioneel herkenbare vedetten is
manifest, met navenante vergoedingen tot gevolg.
- De impact van collectieve emoties op de beurswaarden is met het stijgend aantal individuele beleggers overeenkomstig toegenomen.
Deze
lijst kan welhaast onbeperkt worden aangevuld, wat ons buiten de
grenzen van een kort manifest zou voeren. Het moge duidelijk zijn dat
de vele uitingen van de emotie-economie uitermate diepgaande gevolgen
kunnen en zullen hebben; het moge even duidelijk zijn dat we ons bij
vele van deze uitingen bijzonder onwennig voelen als het op onderbouwde
verklaringen, getoetste hypothesen e.d. aankomt. Daarom onze oproep: Kort maar krachtig
Emoties zijn betekenisvolle componenten van het economische denken en handelen: laten we ze eindelijk serieus nemen!
Copie van deze tekst in pdf-formaat.
|